Bij name genoemd

JolandaTuma | Een paar jaar geleden werkte ik mee aan een bijzondere activiteit op Allerzielen (2 november). Op een begraafplaats ergens op het Hogeland werden op de avond van die dag allerlei verschillende activiteiten georganiseerd die verband hielden met het gedenken van dierbaren. 

Er was een mogelijkheid om kaarsen aan te steken, er werd gewerkt met klankschalen, er waren troostbloemen, er was een bijzonder kunstwerk, er was een activiteit voor kinderen etcetera. Ik zelf stond samen met iemand anders bij een vuurkorf in een hoek van de begraafplaats, en samen zongen we een lied. Onze activiteit werd ‘Naam zingen’ genoemd. 

Wanneer een bezoeker onze kant op kwam lopen vroegen we of we een naam zouden kunnen zingen van iemand die zij misten. Vaak werd dan een naam genoemd, soms meerdere, en dan zongen wij een lied waarin die naam klonk. Het waren ontroerende momenten wanneer dan, in de stilte en de duisternis van de avond, in dat lied die speciale naam klonk.

Het lied, geschreven door Sanne Werkman, luidde als volgt: 

Bij dit vuur klinkt niet zomaar een naam 

maar juist deze naam, jouw naam 

om wie je was, en wie je nog bent 

omdat ik vandaag aan jou denk:...

Na het lied liep men dan weer in stilte door naar de volgende activiteit of naar de koffie, maar ook bleven sommigen nog even bij de warmte van het vuur staan en dan ontstond er soms een gesprekje over de persoon waarvan de naam net was gezongen.

Zo kwamen er op een bepaald moment twee mensen aanlopen, wij vroegen of we een naam mochten zingen. Zij noemden de naam en wij zongen ons lied. Ze waren zichtbaar ontroerd. Ze bleven nog even staan en vertelden toen het volgende bijzondere verhaal. 

‘Vorig jaar’, zo vertelden zij, ‘waren we ook op deze plek. Er werd ons toen ook gevraagd of we een naam van een dierbare in gedachten hadden die jullie zouden mogen zingen. Die vraag raakte ons toen diep. We hadden namelijk allebei ons kindje in gedachten, maar ons kindje had geen naam. Het was gestorven voor het een naam had kunnen krijgen. De vraag of we een naam hadden die jullie zouden mogen zingen, deed ons toen diep beseffen hoe belangrijk een naam is.

We hebben in het afgelopen jaar ons te vroeg gestorven kindje eindelijk een naam gegeven, we hebben een gedenksteen laten maken met daarop haar naam, we hebben zelfs geprobeerd de naam te laten registreren, maar dat was na zoveel jaar niet meer mogelijk. Maar ons kindje heeft eindelijk een naam.

En nu vroegen jullie ons opnieuw naar een naam en hoorden we de naam van ons kind in het lied dat jullie zongen. Het heeft ons zoveel gedaan, die kleine vraag naar een naam, het heeft zoveel voor ons betekend en in beweging gezet. Eigenlijk kunnen we pas nu werkelijk beginnen met het afscheid, terwijl ons kindje al tientallen jaren geleden ter wereld kwam en overleed.’

Dit verhaal ontroert mij tot op de dag van vandaag. Bij name genoemd, gekend zijn bij naam, het is zo wezenlijk. En hoe schrijnt de pijn wanneer mensen vertellen over hoe in vroeger tijden hun levenloos geboren kindje werd weggenomen zonder dat zij afscheid hadden kunnen nemen, zonder dat zij het een naam hadden kunnen geven. Hoeveel moeders en vaders is dat overkomen!

Het is november, tijd van gedenken. In deze periode waarin de bladeren vallen en de bomen weer kaal en koud in de wereld staan, is het goed om de namen te noemen van hen die we missen. Dit doen we in onze kerken op Gedachtenis- of Eeuwigheidszondag en in de Katholieke traditie op 2 november. Maar ook buiten de kerken is er steeds meer aandacht voor deze gedenkdagen.

Deze momenten zijn belangrijk als een stapsteen op de weg van rouw die mensen gaan na het verlies van een dierbaar iemand. En het noemen van een naam is hierbij van wezenlijk belang. Want door het noemen van de naam komt hij of zij weer even aan het licht en blijven zij deel van ons eigen bestaan.

Dr. Jolanda Tuma is gepromoveerd bioloog
en kerkelijk werker in de PKN-gemeente
van Winsum-Halfambt.